Những công nghệ mới như AI chắc chắn sẽ mang đến những vấn đề mới, bất ngờ. Cá nhân tôi vẫn lạc quan về tương lai của AI. Tôi đã rất ấn tượng khi thấy nó tiến bộ trong vài năm qua, khi công nghệ phát triển và con người tìm ra những cách sáng tạo để sử dụng. Nhưng bất kỳ công nghệ mới nào cũng sẽ có những “cơn đau tăng trưởng.” Internet đã là một phước hạnh lớn cho nhân loại, nhưng cũng là nguồn gốc của nhiều điều ác. Khi chúng ta bước vào thời đại AI, chúng ta phải chuẩn bị cho những mối đe dọa mới mà có lẽ chưa từng nghĩ đến. Hôm nay tôi muốn chỉ ra một điều: hãy cảnh giác với nội dung Cơ Đốc do AI tạo ra.

Gần đây, có người trong một nhóm Facebook mà tôi tham gia đã chỉ ra một cuốn sách thần học hệ thống được bán trên Amazon. Lý do họ nêu ra là vì cuốn sách dường như rõ ràng được tạo bởi AI. Tôi đã nhấp vào để xem kỹ hơn, và càng xem tôi càng nhận ra rằng không chỉ có một người viết sách thần học hệ thống bằng AI, mà còn có nhiều người khác cũng có cùng “ý tưởng hay ho” (hoặc một người liên tục tung ra các phiên bản mới để chiếm lĩnh thị trường). Thực tế, nếu bạn tìm “52 tuần thần học hệ thống” trên Amazon, bạn sẽ thấy hàng chục kết quả với tiêu đề có cụm từ đó, không có tác giả thật hoặc tác giả gần như chắc chắn là AI, tất cả đều xuất bản sau ngày 1/1/2026, và khi đọc thì rõ ràng mang giọng văn của AI. Nhiều cuốn còn có hàng chục đánh giá 5 sao từ những tài khoản trông như bot chuyên đi chấm điểm cao cho sách AI.

Sau đó, một đồng nghiệp hỏi ý kiến tôi về một bài đăng trên Facebook, và hóa ra đó cũng là một bài viết do AI tạo ra để quảng bá… một cuốn “52 tuần thần học hệ thống”! Điều này khiến tôi nhận ra rằng cần phải cảnh báo rộng rãi. Ngày mai có thể sẽ là một thứ khác do AI tạo ra—một bài viết, một bài báo, hay một loại sách Cơ Đốc khác. Vì vậy, thay vì chỉ cảnh báo về “52 tuần thần học hệ thống” (về mặt pháp lý tôi phải nói rằng tôi không chắc tất cả đều do AI tạo ra, nhưng trông rất giống), tôi nghĩ đây là dịp tốt để bàn về nội dung Cơ Đốc do AI tạo ra nói chung.

Những cách sử dụng AI hợp pháp trong nội dung Cơ Đốc

Trước hết, tôi muốn nói rằng AI có thể hữu ích trong một số phạm vi giới hạn khi sản xuất nội dung Cơ Đốc. Tôi đã từng dùng hầu hết các cách này ở mức độ nào đó, nên tôi muốn làm rõ những điều AI có thể giúp ích.

• Nghiên cứu để viết nội dung mới

Vài tháng trước, tại một hội nghị, một học giả Cơ Đốc chia sẻ rằng ông dùng AI để nhanh chóng tra cứu các trích dẫn trong văn liệu giáo phụ liên quan đến vấn đề ông đang viết. Ông có thể làm theo cách truyền thống là tự đọc sách, hoặc dùng tài liệu tổng hợp sẵn. Nhưng thay vào đó, ông tra cứu nhanh trên một nền tảng AI và nhận được vài trích dẫn hữu ích cho sách của mình. Tôi không thấy vấn đề gì với cách này, thực tế tôi cũng từng làm như vậy khi tìm câu Kinh Thánh hoặc nguồn gốc một minh họa. Điều quan trọng là phải kiểm chứng lại (học giả kia đã phát hiện một trích dẫn cuối cùng là sai). Nhưng dùng AI để tìm tài liệu nhanh hơn thì có vẻ là một cách hữu ích cho người viết Cơ Đốc.

• Biến đổi nội dung

Tôi không nghĩ có vấn đề đạo đức nếu bạn tải bài viết của mình lên AI để tạo phiên bản khác, chẳng hạn thành bài đăng mạng xã hội hoặc dạng nội dung khác. Việc tạo bản tóm tắt bài giảng dựa trên bản ghi để đưa lên YouTube là một cách dùng hợp pháp. Tại Proclaim and Defend (Công bố và Bảo vệ), chúng tôi dùng AI để chuyển bài giảng thành bài viết blog. Chúng tôi luôn kiểm tra lại sản phẩm cuối cùng với người giảng, và luôn ghi rõ bài viết đó do AI hỗ trợ. Theo tôi, đây là cách dùng AI hữu ích.

• Chỉnh sửa nội dung

Có lẽ gần một nửa số lần tôi trò chuyện với AI là để nhờ nó dò lỗi chính tả hoặc ngữ pháp trong bài viết. Thỉnh thoảng tôi cũng nhờ nó diễn đạt lại một câu khó nghe. Đây cũng là một cách dùng AI hợp lý.

Có thể còn những cách hợp pháp khác mà tôi chưa nghĩ đến, nhưng danh sách này cho thấy những việc AI làm tốt. Tóm lại: AI có thể là một trợ lý nghiên cứu hữu ích (miễn là bạn kiểm chứng mọi thứ), nhưng tôi không nghĩ AI là một tác giả tốt. Tại sao? Tôi sẽ giải thích ngay sau đây.

Tại sao điều này quan trọng?

Có ai quan tâm không? Tại sao người ta phải để ý nếu Gemini, Claude hay ChatGPT tạo ra nội dung? Liệu có vấn đề gì không? Tôi tin rằng có, ít nhất vì những lý do sau:

Sự gian dối là một dấu hiệu cảnh báo. Có thể có một cuộc thảo luận thú vị về việc sử dụng AI để sản xuất nội dung Cơ Đốc, nếu như các nhà xuất bản minh bạch. Nếu họ nói thẳng: “Đây là một cuốn sách cầu nguyện do AI tạo ra,” hoặc thậm chí quảng bá: “Hãy xem cuốn sách mới của chúng tôi, được sản xuất bằng phần mềm AI tiên tiến nhất! Được chắt lọc từ tư tưởng của những chiến sĩ cầu nguyện vĩ đại trong thế kỷ qua!” — thì tôi vẫn chưa chắc thoải mái, nhưng ít nhất đó là sự thật. Tuy nhiên, hiện nay chúng ta thấy các cá nhân/công ty tung ra sản phẩm AI và cố làm cho nó giống như được viết bởi con người thật. Không có gì nói rõ rằng đó là AI, nhưng mọi dấu hiệu đều cho thấy nó là AI.

Nói dối là lãnh vực của Sa-tan. Chúa Giê-su đã liên kết sự dối trá và sự giết người, vì Sa-tan là “kẻ nói dối và là kẻ sát nhân” (Giăng 8:44). Nghe có vẻ nặng nề, nhưng nếu bạn gian dối để bán nội dung Cơ Đốc, thì có điều gì đó sai trầm trọng. Tôi cho rằng đó là tội lỗi. Nếu bạn đưa cho tôi một cuốn sách như thể do người viết, trong khi biết rõ nó đến từ máy móc, tôi sẽ không mua, và tôi nghĩ người khác cũng không nên.

AI không biết gì cả.

Nghe có vẻ như một lời công kích, nhưng thực ra không phải. AI không biết gì hết. Nó chỉ là một cỗ máy xác suất khổng lồ, đoán câu trả lời dựa trên dữ liệu khổng lồ. Vì vậy, AI có thể nghe rất thông minh lúc này, nhưng ngay sau đó lại sai một chi tiết cơ bản. Nó không thông minh cũng không ngu ngốc, nó chỉ chạy xác suất.

Điều này quan trọng vì khi viết nội dung Cơ Đốc, chúng ta đang viết về Đức Chúa Trời. Nếu để một thứ không thể suy nghĩ chỉ đưa ra “trung bình cộng” của mọi ý kiến, thì chúng ta đã loại bỏ sự hướng dẫn quan trọng của Đức Thánh Linh. Viết là sự khám phá ý tưởng, là hình ảnh của con người suy tư. Được dạy lẽ thật Cơ Đốc qua văn bản vô hồn của máy móc thật sự là một viễn cảnh đáng lo ngại.

AI không sáng tạo.

Vì AI không biết gì, nên nó không thể tự suy nghĩ và đưa ra ý tưởng mới. Nó chỉ có thể lặp lại những gì đã có. Bạn có thể thấy AI viết một bài thơ về kẹo cao su theo phong cách bi kịch Shakespeare — đó là một dạng sáng tạo. Nhưng AI không thể có những suy tư mới mẻ về Đức Chúa Trời. Nó có thể tổng hợp lời của hàng trăm tác giả về sự cầu nguyện, nhưng nó không thể chia sẻ kinh nghiệm riêng hay đưa ra nhận xét mới.

Trong khi AI có thể hữu ích để tóm tắt, thì sách do con người viết vẫn mang lại sự chân thật và sâu sắc. Đức Chúa Trời tạo chúng ta để sáng tạo, và AI không thể thay thế sự thấu hiểu đó. Hãy dành thời gian đọc những tác giả đã suy nghĩ, phân định, và trình bày ý tưởng của họ. Điều đó sẽ ích lợi hơn nhiều so với việc đọc những bản tóm tắt hời hợt.

Làm sao tránh nội dung do AI tạo ra?

• Mua từ tác giả và nhà xuất bản uy tín: Hiện tại, các nhà xuất bản Cơ Đốc lớn như Zondervan, Crossway, IVP, Moody, Tyndale House… chưa xuất bản sách hoàn toàn do AI viết. Nếu bạn thấy sách của những tác giả nổi tiếng như John MacArthur, Paul Tripp, Wayne Grudem, thì miễn là họ thật sự viết, bạn có thể yên tâm.
• Mua và đọc tác giả ít tên tuổi chỉ khi có thông tin thật về họ: Nếu không tìm thấy thông tin cơ bản về tác giả, hãy tránh xa.
• Phát triển “cảm biến AI” cá nhân: Sau vài năm tiếp xúc, nhiều người đã trở nên nhạy bén hơn trong việc nhận ra văn phong AI. Hãy giữ thái độ hoài nghi và kiểm chứng nếu thấy nội dung có vẻ “AI.”

Kết luận

AI đã ở đây và sẽ còn tồn tại. Nó mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng nhiều vấn đề. Chúng ta dường như đang đứng trước làn sóng nội dung Cơ Đốc do AI tạo ra. Nhưng nếu người đọc cẩn trọng, chỉ chọn tác giả thật, và từ chối khuyến khích những sản phẩm vô hồn, thì có thể làn sóng đó sẽ không thành công. Dù thế nào, chúng ta cần học cách sống chung với AI, và một phần của điều đó là nhận biết và từ chối nội dung Cơ Đốc do AI tạo ra.

Chuyển ngữ: Đội ngũ Ba-rúc

Quan điểm bài viết không nhất thiết phản ánh quan điểm của đội ngũ Ba-rúc.

Link bài viết gốc: Beware AI-Generated Christian Content – Proclaim & Defend